Ik dacht dat de straat van mijn gastfamilie een saaie, ingeslapen straat was. Maar nu, om zes uur `s ochtends staan er plots stalletjes die koffie en koek verkopen. Wie van Bethlehem naar Jeruzalem wil, bijvoorbeeld om te werken, moet hier elke dag in de rij staan. Aan het einde van de straat is namelijk het gat in de muur: het checkpoint waar Palestijnse voetgangers hun paperassen moeten tonen en op explosieven worden gecontroleerd. Als je geen permit hebt, kun je het schudden. Dan heeft aansluiten geen zin.

Voor toeristen is aansluiten ook niet nodig. Wij kunnen immers gewoon in de bus blijven zitten. Er komt dan een piepjong soldaatje de bus in, die ziet dat we allemaal een paspoort vasthouden. Voor de vorm vraagt hij het enige meisje in ons gezelschap dat er Arabisch uit zou kunnen zien of ze haar foto wil tonen en klaar is kees. Het laadruim blijft gesloten en wij mogen verder naar Jeruzalem.

Over de vraag of het voor ons zinvol was om ‘door het checkpoint te gaan’, bestond discussie. Wij hoeven namelijk niet. Als toeristen kunnen we gewoon in de bus blijven zitten. Een piepjong soldaatje komt dan de bus binnen, kijkt naar de paspoorten die we –gesloten- in onze handen houden, controleert even het paspoort van het enige meisje dat Arabisch zou kunnen zijn in het gezelschap. ‘Het is nooit hetzelfde als voor Palestijnen’. Zei de één. ‘Jullie behandelen ze toch wel met respect,’zei de ander. ‘Het is toch een soort pottenkijkerij,’ vond een derde ‘alsof het een soort toeristische attractie is.’ ‘Alleen al het feit dat jullie het vrijwillig doen, is al een fundamenteel verschil.’Dat is allemaal waar.

Toch besluiten Willemijn en ik het te proberen. Niet met de illusie dat we te weten zouden komen ‘hoe het voelde’. Maar gewoon om een beter beeld te krijgen dan geen beeld. We laten de speciale rij voor vrouwen en voor toeristen voor wat ie was en voegen ons tussen de mannen, die ons vriendelijk bleven uitleggen dat dat niet hoefde. Als een kluwen bewogen we ons richting een smalle kooi. Na een minuut of vijftien lukt het ons zelf in die kooi te komen.

Ik gebruik het woord ‘kooi’. Dat is geen beeldspraak. Ik zou niet weten hoe ik het anders moet noemen. Denk aan een constructie van ongeveer twee meter breed en honderd meter lang- hoe lang precies weet ik niet, er was geen enkel punt waarop ik overzicht had. Langer kan ook. De constructie heeft tralies, nergens deuren en is voor het grootste gedeelte onoverdekt. Hier staan de mannen schouder aan schouder tegen elkaar aangedrukt. De doorstroom gaat in golfjes. Elke tien minuten schuif je weer een paar meter op.

Langs de kooi lopen koffieverkopers,  ze geven de bekers door de tralies. Op de grond ligt karton van dozen, waar mensen op kunnen zitten als het lang duurt. Vandaag gaat echter best vlot, vinden we. En we schrikken van die constatering. Zo zeer hebben we ons dus al aangepast aan de realiteit van de rij. En het sufste is: we hebben precies dit voorbeeld eerder gehoord!

Op een gegeven ontstaat er commotie. Mensen gaan aan de kant. Na een poosje zien we waarvoor ze opzij gaan. Een man met een ziek kind baant zich een weg naar voren. Mag die niet in de vrouwenrij? In de toeristenrij? De mannen tegen we we aangedrukt willen allemaal graag een praatje met ons maken. Ze zijn nieuwsgierig naar ons, maar het Engels schiet te kort. ‘Jews not good’, zegt eentje. En daar haalt de psychologie van de rij opnieuw een trucje met ons uit. We keuren niets goed, maar we begrijpen hem. We begrijpen opeens van alles dat we niet willen begrijpen.

Langs de kooi marcheert een man met een bodywarmer. Een international, van een vredesorganisatie zoals het Christian Peacemaker Team dat we in Hebron hebben ontmoet. Hij kijkt of er geen ongeregeldheden zijn. Maar zijn aanwezigheid heeft ook een preventieve werking. Net als de onze, beseffen we eens te meer. Naast onze nieuwsgierigheid hadden we ook een vage notie van solidariteit (‘één zijn met de bewoners van Bethlehem’) krijgt er een concrete bij. Wij voorzien ‘de rij’ van buitenlandse ogen.

Na anderhalf uur houdt de kooi op. We zijn door de muur en staan op een betegeld pleintje. Iedereen rent.  De rij in de kooi bleek de rij voor het checkpoint. Dat is een gebouw met Ikea-architectuur waaraan niets tijdelijks te bespeuren valt. We kunnen we uit twee rijen kiezen. Een voor een moeten we langs een strenge dame die naar onze pas kijkt. Onze tas gaat door een scanner en wij zelf ook. Als ze meer van je willen zien, zijn er verschillende kleine onderzoekskamers. Maar ook als je door de controle bent, kun je niet zomaar weg. Je moet nog door twee kleine ruimtes met zware deuren. Binnen twee uur nadat we in het donker een kooi in zijn gelopen, staan we buiten in het licht. Dat was toch nog een vrij vlotte doorgang, weten we. Even goed had de gang door het checkpoint drie uur geduurd.

Het checkpoint is opgefleurd met posters. Bijvoorbeeld één van de Heilige Grafkerk, met de tekst ‘The Glory of Israel’. Of eentje van de stranden van Eilat. ‘Israel, the time of your life’.

Franka

In de ochtend waren wij te gast bij Meta Floor in haar mooie huis dat op loopafstand van de ‘Jaffa Gate’ in het centrum van Jeruzalem is gelegen. Meta Floor (www.metafloor.nl) is sinds 2007 werkzaam bij oecumenisch centrum voor bevrijdingstheologie ‘Sabeel’. Sabeel werkt aan het onder de aandacht brengen van de situatie van (met name) de Palestijnse christenen in de door Israel bezette gebieden zoals de Westelijke jordaanoever en Gaza. Volgens Floor is de situatie voor Palestijnen in de bezette gebieden in het algemeen, maar voor Palestijnse christenen in het bijzonder, zo hachelijk dat het ‘een grotere committent vergt om te blijven wonen waar ze nu doen dan om weg te gaan en te emigreren’. Als je bedenkt wat het in zijn algemeenheid betekent om te emigreren en je familie achter te laten, en daar het feit bij optelt dat de band met de geboortegrond voor de meeste Palestijnen zeer belangrijk is, dan is de stelling dat het juist een bijzondere inspanning vergt om te blijven wonen op de geboorteplek een goede indicatie van de bijzonder zware leefomstandigheden in de Palestijnse gebieden.

  In het huis van Meta Floor ontmoetten wij die ochtend ook Sharon Dolev. Dolev is een Israëlische die zich inzet voor de rechten van de mens in het Midden-Oosten. Ze is verbonden aan Greenpeace, waar zij zich met name inzet voor nucleaire ontwapening in de regio. Daarnaast draagt zij ook het ‘Arab Peace Initiative’ een warm hart toe (zie http://en.wikipedia.org/wiki/Arab_Peace_Initiative). Het ‘Arab Peace Initiative’ is volgens Dolev een van de belangrijkste uit het Midden-Oosten voortkomende documenten. Kortweg komt het er op neer dat het document oproept tot het beëindigen van het Arabisch-Israëlische conflict, omdat het conflict uiteindelijk slecht is voor alle betrokken partijen, ook voor Israel. In het vredesvoorstel wordt gesteld dat de Arabische landen bereid zijn de relaties met Israel te normaliseren wanneer wordt voldaan aan de volgende drie voorwaarden: Israel dient de grenzen van 1967 respecteren en zich als bezetter terug te trekken uit de Palestijnse gebieden (i), Israel dient te erkennen dat de Palestijnse Staat een deel van Jeruzalem als zijn hoofdstad krijgt (ii) en tenslotte dient er een door alle partijen acceptabel geachte oplossing voor het probleem van de Palestijnse vluchtelingen te worden gevonden (iii). Dolev stelt dat het Arabische vredesvoorstel regionale vrede in het Midden-Oosten mogelijk maakt, omdat het voorstel volgens haar uitdrukkelijk voor ‘Israëlische oren’ is geschreven. Volgens Dolev is er rekening gehouden met de (on)mogelijkheden van de Israëlische politiek en derhalve is het voorstel te zien als een uitgestoken hand van de Arabische wereld. Desalniettemin heeft Israel sinds 2002 (nog) niet gereageerd op het voorstel.

  Het uitblijven van een reactie van Israëlische zijde op het ‘Arab Peace Initiative’ is natuurlijk slechts één voorbeeld, maar zo aan het einde van de reis lijkt zoiets toch wel kenmerkend te zijn geworden voor de Israëlische benadering van het conflict. Het (wellicht eens vanzelfsprekende) uitgangspunt dat Israel het conflict ook graag wil oplossen en vrede in de regio wil bewerkstelligen lijkt in de Israëlische politiek niet langer meer onverkort het vertrekpunt te vormen. Door de bouw van de veiligheidsmuur en de samenwerking met de veiligheidstroepen van de Palestijnse Autoriteit is de veiligheid van de inwoners van het Israëlische grondgebied op dit moment (in beginsel) voldoende gewaarborgd. Als gevolg daarvan lijkt Israel geen (of in ieder geval een minder dringend) direct tastbaar belang te hebben bij een spoedige oplossing van het conflict. In die zin zou gesteld kunnen worden dat de Palestijnen op dit moment ook (deels) slachtoffer zijn geworden van hun eigen succes in het stoppen van terroristische aanslagen op Israëlisch grondgebied.

  Na de ochtend bij Meta Floor te hebben doorgebracht was er ruimte voor een besteding van de middag naar eigen inzicht en een groot aantal van ons koos ervoor om de middag in het Holocaust museum ‘Yad Vashem’ door te brengen. ‘Yad Vashem’ is een buitengewoon indrukwekkend museum dat een chronologische weergave van de ontwikkelingen van (beginnend) antisemitisme, via de systematische discriminatie van joden, naar de uiteindelijke genocide in Nazi-Duitsland schetst. Na een ochtend (en week) van vele indrukken, ontmoetingen en persoonlijke verhalen was het zo mogelijk nog specialer om aan het einde van de reis het Holocaust museum in Jeruzalem te bezoeken. Met name ten aanzien van de systematische discriminatie van groepen inwoners van een grondgebied was het namelijk moeilijk om niet enige parallellen te zien tussen de vooroorlogse behandeling van de joden in Duitsland en de huidige behandeling van de inwoners van de Palestijnse gebieden door Israel. Uit de grote hoeveelheid persoonlijke verhalen die we de afgelopen dagen van zowel Israëlische als Palestijnse zijde hebben mogen horen is in zijn algemeenheid immers toch wel een beeld naar voren gekomen dat lijkt te duiden op een (systematische) ongelijke behandeling van de inwoners van de Westelijke jordaanoever door de staat Israel (i.e. tussen Israëliërs enerzijds en Palestijnen anderzijds). Door de kennelijke afwezigheid van een direct (eigen) belang voor Israel om op korte termijn een einde aan te maken aan de (disproportionele en ongerechtvaardigde) ongelijke behandeling van Israëliërs en Palestijnen lijkt een verbetering van de situatie in Israel en de Palestijnse gebieden niet heel dichtbij te zijn. Desalniettemin hebben wij tijdens onze reis ook vele bijzondere Israëliërs en Palestijnen ontmoet die moedig -en met hoop op vrede- werken aan een verbetering van de huidige situatie. Dat zulke mensen en organisaties na meer dan 60 jaar conflict nog bestaan kan niet anders dan (enigszins) hoopvol stemmen. Als vrede een nastrevenswaardig belang is dan verdienen zij onze steun.

Invallen in huizen, het ophouden van bruiloften, het onmogelijk maken van begrafenissen, de pesterijen, het geweld. Yehuda  draait niet om te feiten heen. Het is muisstil wanneer hij ons confronteert met dit militaire optreden tegen de Palestijnen in Hebron. ‘Onze rol is het afdwingen van bezetting. Om dat te bewerkstelligen moet je ervoor te zorgen dat je aanwezigheid gevoeld wordt. Niemand hoeft je dat bij voorhand te leren, want de Westbank is in feite de grootste theaterschool ter wereld.’ Toen hij bij zijn aankomst in Hebron een rol voorgeschreven kreeg, had hij dan ook weinig moeite deze in te vullen. De rol bestaande uit het belemmeren van Palestijnen in hun dagelijks leven.

‘Dit soort berichten hoort men liever niet. Ze bereiken de media wel, maar het zijn unieke gevallen. Het gebeurt echter dagelijks’, zo stelt Yehuda. Weer laat hij een diepe stilte vallen. ‘Ik begon in te zien dat er iets ontzettend mis was.’ Hij besloot hierop zijn onrust richting kameraden uit te spreken en snel bleek dat zij elkaar hierin vonden. Zij besloten dat er een einde moest komen aan de ontkenning van wat er in de bezette gebieden gebeurt. Hier ontstond ‘Breaking the Silence’. We proberen de discussie over wat gaande is op gang te brengen door onze ervaringen tijdens de dienstplicht te delen en getuigenissen te documenteren.

‘Breaking the Silence biedt geen oplossing voor het conflict, maar plaatst vraagtekens bij wat we doen en hebben gedaan.’ Dat is iets dat Yehuda Shaul nooit eerder deed. ‘Dat ik zou gaan dienen in het leger, daar was geen twijfel over mogelijk. Vervolgens zou ik gaan reizen om weer terug te komen in Jeruzalem en daar filosofie te studeren. Het was allemaal al gepland.’ Tegen het einde van zijn dienstplicht begon hij in te zien dat wanneer hij terug zou keren, hij zijn keuzes om bepaalde dingen te doen niet langer kon verantwoorden door middel van zijn positie in het leger. ‘When you come back home, you start tot think as a civilian..’

Aaron, een Israelische man, vertelt over zijn zonen. Al zijn kinderen moesten het leger in, ook al waren zij tegen de toenmalige bezetting van Zuid-Libanon. De zonen van Aaron werden in Zuid-Libanon gestationeerd, een vreselijk onzekere tijd. Eén van de zonen van Aaron, Alon, werd gedood door een Israelische raket. Op deze laatste dag droeg Alon een button: ‘Leave Libanon in peace’. Voor Aaron voelde het alsof zijn zoon via die button tot hem sprak. Bijna meteen werd hij lid van the Parents Circle.
Hoewel Aaron al jaren actief was bij de vredesbeweging, was het voor hem een ontdekking dat het goed praten is met Palestijnen: ‘Ook zij willen vrede, een gewoon leven leiden. De ander is een mens, net als ik.’

De hoofdboodschap van the Parents Circle is dat verzoening mogelijk is. Als deze getroffen families zich met elkaar kunnen verzoenen, dan moet iedereen dat toch kunnen? Hiervoor is het noodzakelijk om elkaar als mens te erkennen. Dit kan alleen door ontmoeting en gesprek. ‘We vergeten onze geliefden niet, maar we denken aan de toekomst’. Verzoening is noodzakelijk voor vrede. Vrede kan niet op papier gesloten worden.

De kracht en overtuiging van Siham en Aaron zijn indrukwekkend. Zij spreken duidelijk vanuit hun hart. Een bijzondere ontmoeting, die ons een sprankje hoop geeft.

Trees en Ali besloten in 1993 een huis te bouwen op de grond van Ali’s vaders. Ze kregen hier echter geen toestemming voor van de Israëlische overheid, die het dorp sinds 1948 in handen heeft. Toch begonnen ze 13 jaar geleden met de bouw van hun huis. Vanaf dat moment zijn Trees en Ali verwikkeld in een voortdurende strijd met de Israëlische overheid. Trees en Ali hebben een dwangbevel gekregen hun huis af te breken. Ondanks dreigementen en het regelmatig arresteren van Ali, geeft het stel niet op en staat het huis er na 13 jaar nog steeds.  Toch moeten de twee in de onzekerheid leven dat hun huis elk moment door de Israëlische overheid kan worden afgebroken.

Het is indrukwekkend en bewonderenswaardig om te zien hoe Ali en Trees, ondanks de vele tegenslagen, blijven hopen en strijden. Ali en Trees zijn slechts een van de vele slachtoffers in Galilea. Veel Palestijnen in de stad zijn hun land, dat meestal al generaties lang in de familie zit, kwijtgeraakt aan Israël of hebben geen toestemming om hun huis te bouwen. Hoewel de bevolking van het stadje blijft groeien, is er steeds minder land voor de inwoners om op te wonen.

Er is weinig meer over van het dorpje Berem

Vervolgens neemt Ali ons mee naar de ruïne van het dorp Berem, in het uiterste noorden van Israël, op een paar kilometer afstand van de Libanese grens. De overblijfselen van de stad liggen er desolaat bij, en het verhaal erachter is al even treurig. In 1948 vielen de Israëlische troepen de stad binnen. De toenmalige inwoners werd gevraagd de stad te verlaten en over twee weken terug te komen omdat het er niet veilig voor hen zou zijn. De dorpelingen vertrokken, zonder bezittingen, maar met een brief waarin hen werd beloofd dat zij na twee weken terug konden keren. Na twee weken kregen de inwoners echter te horen dat het nog steeds niet veilig genoeg was. En na een half jaar aan het lijntje te zijn gehouden gingen ze, naar het inmiddels Israëlische hoge gerechtshof. Deze stelde de inwoners in hun gelijk, maar het Israëlische leger legde de uitspraak naast zich neer en ook aan een tweede uitspraak, waarin de inwoners gelijk kregen, werd geen gehoor gegeven. In 1953 werd de stad door het Israëlische leger gebombardeerd en compleet verwoest, en het omringende land werd verdeeld onder de Israëliërs. Geen van de oorspronkelijke inwoners heeft ooit nog kunnen terugkeren naar zijn huis.

Toch blijven de Palestijnen ook hier weer hopen op terugkeer. De ruïne is inmiddels een nationaal park. Op het aanwezige informatiebord wordt aangegeven dat het hier gaat om een ontzettende oude Joodse stad. Er is geen woord te vinden over de Palestijnen die hier eeuwen hebben gewoond en de manier waarop deze stad in 1953 werd verwoest. De Palestijnen die de bezetting in 1948 bewust hebben meegemaakt zijn inmiddels in de 80. Verschillende Palestijnen zijn dan ook aan de gang gegaan met het documenteren van de persoonlijke verhalen, uit angst dat deze anders vergeten zullen worden. Wij weten in ieder geval zeker dat we dat niet zullen doen en dat we de indrukken die we vandaag hebben opgedaan mee zullen nemen op de rest van de reis en terug naar Nederland.

Straat met opvangnet in Hebron met daarboven een nederzetting

Hebron is één van de oudste Palestijnse steden. De oude stad bestaat uit nauwe steegjes en overkoepelde straatjes. In de steegjes prijzen winkeliers hun koopwaar aan. Het is gezellig, maar er heerst tegelijkertijd een benauwende sfeer. In de oude stad van Hebron bevinden zich ook vier nederzettingen van Joodse kolonisten. Zij worden bewaakt door Israelische militairen.
Terwijl we door de straten lopen, zien we dat de Palestijnen daar soms worden bekogeld met afval en stenen door de kolonisten die erboven wonen. Er hangt een net van gaas boven de straat om het afval op te vangen. Een andere winkelstraat is helemaal afgesloten voor Palestijnen, alle winkels zijn dicht. Walid, die ons rondleidt, maakt een praatje met een Israelische militair bij een checkpoint: ‘Kijk, dit is een goede vent. Hij wil eigenlijk gewoon een gezin stichten.’

‘s Middags rijden we een hobbelige weg in de buurt van Bethlehem op. Na een blokkade lopen we verder, de heuvel op. Op deze heuvel, omringd door Joodse nederzettingen, woont Daoud Nasser met zijn familie. Hij is al bijna twintig jaar in een juridische strijd verwikkeld met de Israelische rechtbank over de eigendom van zijn land. Daoud heeft zijn heuvel inmiddels tot een ontmoetingsplek gemaakt: ‘Tent of Nations’, zie http://www.tentofnations.org. Hij weigert een slachtoffer te zijn en blijft op zijn land om op deze manier vreedzaam verzet tegen de bezetting te bieden. Daoud heeft de droom dat hij een trainingscentrum op zal richten over het gebruik van duurzame energie en biologische landbouw. Hij brengt zijn visioen in praktijk: een visioen van volharding en vrede. Ook Israeliers komen bij Tent of Nations en zijn vaak onder de indruk. Zo hoopt Daoud zijn steentje bij te dragen aan het bijeen brengen van mensen.

Daoud Nassar naast een olijfboom, symbool van hoop

Tot slot gaan we langs bij een Joodse kolonist, Lenny Ben David. Hij woont in Efrat, vlakbij Bethlehem. Met onze Palestijnse bus rijden we Efrat binnen, een primeur voor de bus en de chauffeur. Na een hartelijke ontvangst vertelt Lenny Ben David dat hij graag samen zou leven met Palestijnen, maar dat dit niet lukt. Er volgen vragen over de ongelijke behandeling van Israeliers en Palestijnen, waar hij ontwijkend op antwoordt. Het is een gesprek dat veel stof tot verder praten oproept. In elk geval is het goed om ook het perspectief van een kolonist gehoord te hebben.
Na een diner met jongeren uit Bethlehem rijden we terug met een hoofd dat vol is van indrukken. Morgen gaan we naar Galilea, misschien is er tijdens de lange rit wat tijd om alles op een rijtje te zetten..

Door Wladimir van Wilgenburg

Vandaag hebben we de oude stad Jeruzalem bezocht. Palestijnen klagen erover dat hun huizen en gebied zijn ingenomen door Israëliers in Jeruzalem. Het doel zou zijn om het onmogelijk te maken dat Jeruzalem de hoofdstad wordt van een Palestijnse staat en de Israëlische identiteit van Jeruzalem veilig te stellen. Maar er zijn ook Israëlische mensenrechtenorganisaties die zich inzetten voor mensenrechten.

Mikhael Schwartz van Rabbis for Human Rights benadrukt dat het Jodendom zowel gebruikt kan worden voor vrede als voor racisme. Volgens Schwartz is het echter belangrijk dat hij als zowel jood, Zionist en Israëlier de mensenrechten beschermt. Dit ziet hij als onderdeel van de democratie in Israël, die hij zeer prijst. Alhoewel Palestijnen vaak negatief reageren op het combineren van de twee woorden democratie en Israël. Schwartz wil met zijn organisatie de Palestijnen laten zien dat er ook joden zijn die zich inzetten voor mensenrechten.

Ondanks dat mensenrechten in Israël soms wordt gezien als iets negatief, omdat sommige joden het idee hebben dat mensenrechten altijd tegen Israël worden gebruikt. Maar dit neemt niet weg dat de Rabbis for Human Rights het als hun plicht zien om de mensenrechten te beschermen. Dit zou niet alleen zorgen voor meer veiligheid in Israël, maar zou ook het imago van de joodse religie veilig stellen.

De standvastige rabbijn refereerde naar een uitspraak van een rabbijn, die zei dat het erger is om van niet-joden te stelen dan joden. Dit omdat zo niet-joden slecht gaan denken over niet alleen joden, maar ook over de joodse religie. Dit zou daarom een zonde zijn, misschien nog wel erger als moord. En aangezien de acties van Israël zich ook weerspiegelen op het imago van het joodse geloof, denkt Schwartz dat rabbijnnen zich ook moeten bezighouden met het conflict.

Daarom steunt deze organisatie geweldloze demonstraties tegen landonteigeningen, geeft legale ondersteuning aan Palestijnen die hun huizen verliezen en zetten zich ook in op het gebied van bijvoorbeeld rechten van asielzoekers in Israël, mensenhandel en prostitutie.

Schwartz is wel negatief over de toekomst en vreest de verrechtsing van de Israëlische samenleving.  Hij staat echter niet alleen in zijn cynisme. Veel mensen in Israël en Palestina lijken cynisch te zijn over de toekomst, alhoewel ze hopen op een oplossing.

’s Avonds hebben we een bijeenkomst om alvast Kerst te vieren, samen met een groot aantal Palestijnse families. Ook daar roepen de meest normale vragen verdrietige verhalen op. Een tafelgenote vertelt hoe haar man zes maanden geleden zijn vergunning om naar Jeruzalem te reizen kwijtraakte. Waarom weet ze niet, maar hier in Bethlehem kan hij geen werk vinden. Ook zij heeft geen werk, dus zijn ze voor hun inkomsten afhankelijk van de steun van hun kinderen.

De Israëlische overheid doen haar best om de Palestijnen te demoraliseren. Zo is het een bekende truc om slechts een deel van een gezin een reisvergunning voor Jeruzalem te geven. Rond Pasen en Kerst is het de gewoonte dat Palestijnen een vergunning van een maand krijgen, maar als niet het hele gezin kan reizen heeft de rest van de familie er ook weinig aan. We horen dit zelfde verhaal van verschillende gezinnen.

Uitzicht oude stad vanuit Dominus Flevit

We voelden ons dan ook behoorlijk ongemakkelijk toen we onze gezinnen vertelden dat we vandaag een uitstapje naar Jeruzalem hadden. Gewoon even heen en weer met de bus, terwijl het voor hun zo moeilijk is om naar deze stad, die deels in Palestijns gebied ligt, te reizen. De dag begon rustig en vredig op de Olijfberg, met een prachtig uitzicht over de oude stad. Tijdens de wandeling naar beneden maakten we een tussenstop bij het kerkje van Dominus Flevit, waar we ons eerste meditatiemoment hadden.

Onze bijzondere wandeling door de oude stad, onder leiding van Toine van Teeffelen, eindigde bij de heilige klaagmuur. Na een heerlijk broodje falafel, vergezeld van een glas versgeperste granaatappelsap stapten we de bus in voor een ontmoeting met rabbijn Michael Schwarz van de organisatie Rabbis for Human Rights.

Klaagmuur

De organisatie is vooral bekend van het werk dat zij doet voor Palestijnen in bezet gebied. Zo steunen zij Palestijnse boeren met de olijvenpluk en helpen zij hen om hun landerijen te bereiken. Veel boeren zijn hun grond kwijtgeraakt toen Israël begon met de bouw van de afscheidingsmuur. Op sommige plaatsen overschrijdt deze muur de grenzen van 1967, waardoor stukken land nu ineens in Israëlisch gebied liggen. Niet alleen krijgen de boeren vaak geen toestemming om naar de andere kant van de muur te gaan, ze worden soms ook aangevallen door kolonisten. Uiteindelijk wordt het land vaak door kolonisten ingenomen.

Volgens Schwarz werken de rabbijnen niet alleen uit morele overwegingen, maar doen zij hun werk ook met het oog op de toekomst. Als zij de Palestijnen helpen zien de Palestijnse kinderen dat niet alle Israëli’s slecht zijn, zodat de volgende generaties misschien meer naar elkaar toe groeien.

Kerststal bij de muur

Vroeg in de avond keren we terug naar de muur in Bethlehem. Palestijnse christenen hebben daar een levende kerstal geïnstalleerd en houden een korte ceremonie met liederen en muziek. Een klein meisje zingt onder de wachttoren Stille Nacht in het Arabisch en Engels. Twee dingen waar Bethlehem inmiddels bekend om staat komen zo naast elkaar te staan. De kerststal als symbool van de geboorte van Jezus, de muur als het ultieme symbool van de bezetting en de uitzichtloze situatie waarin de Palestijnen leven.